Đọc “Thơ và Bình thơ” (*)
17:49', 12/3/ 2010 (GMT+7)

Trong cuộc sống, có lẽ một trong những điều đáng sợ là sự lãng quên. Có bao nhà thơ, bài thơ tưởng đã chìm vào quá vãng. Tuy nhiên, có người đã lặng lẽ ghi dấu ấn của mình vào cuộc đời bằng con đường văn chương nghệ thuật, với tư cách một người bạn đường, tôn vinh những giá trị thi ca qua sự trải nghiệm tâm huyết bền bỉ suốt nửa thế kỷ. Vẫn giữ một mối tình thơ khi tuổi đang cận kề thất thập, kể cũng là một điều hiếm hoi!

Sau “Cảm nhận và Bình thơ” - tác phẩm đoạt hạng A giải Xuân Diệu – Đào Tấn, nhà giáo ưu tú Trương Tham lại tiếp tục trình làng công trình mới, chắt lọc những bài bình thơ tâm đắc cũng như những cảm nhận mới mẻ trong quyển sách “Thơ và Bình thơ” (NXB Hội nhà Văn, 2009), với 42 bài viết trong phần Tình Thơ và 9 bài của học trò, đồng nghiệp trong phần Tri Âm cuối sách. Trong Ngày Thơ Việt Nam dịp Nguyên Tiêu Canh Dần 2010 vừa rồi, tôi đã thấy những em học sinh trường chuyên Lê Quý Đôn hớn hở nâng niu quyển sách như một món quà quý đầu Xuân, tíu tít ùa đến bên thầy để xin chữ ký tác giả. Như vậy, thầy lại có thêm bao nhiêu thế hệ học trò mới, có thêm niềm vui đem thi ca đến với cuộc sống hôm nay. Và chắc chắn những điều gửi gắm trong quyển sách này sẽ còn được nhiều lứa học trò nữa tiếp nhận, tri âm. Của tin còn một chút này…

Cách bình thơ của thầy Trương Tham là một phong cách không thể lẫn với bất cứ ai. Không cần bóc tách tỉ mẩn câu chữ, mà đi từ những chiêm nghiệm khái quát, những ý vị cô đọng nhất của tác phẩm, để từ đó thẩm định giá trị của bài thơ, lột tả thần thái trong tứ thơ và chỉ ra đúng tạng thơ của tác giả. Để làm được điều đó, người bình đã phải nghiền ngẫm công phu, lao tâm khổ tứ, có những bài viết phải trăn trở hàng năm trời, có những tứ thơ thầy từng nghĩ và trao đổi với đồng nghiệp, học trò từ hàng chục năm bây giờ mới thành bài viết. Bởi vậy mà có những lời bình thật đắt giá. Các bài bình Tình ca ban mai (Chế Lan Viên), Ngày Xuân dạy các con (Nguyễn Khuyến), Trường huyện (Nguyễn Bính), Tiếng chim tu hú (Anh Thơ), Tình sông núi(Trần Mai Ninh, Đôi mắt người Sơn Tây (Quang Dũng)…là những trường hợp như vậy.

Bên cạnh những bài thơ nổi tiếng, những bài trong chương trình phổ thông đã quen thuộc, thầy còn chứng tỏ một sức đọc và cảm sâu rộng đáng trân trọng khi chịu khó tìm những bài thơ hay, những tác giả đương đại và cả những gương mặt thơ mới xuất hiện và có triển vọng những năm gần đây. Đây cũng là điều đáng ghi nhận ở một tâm hồn nhà giáo - nghệ sĩ khi không để cho thời gian lấy đi độ nhạy và vẻ thanh xuân của tâm hồn. Tất nhiên, có thể có những ý những bài chưa thật thỏa mãn người đọc, thế nhưng một sự khai phá gợi mở của thầy sẽ tiếp tục bắt ta phải suy nghĩ, tìm tòi, cùng khám phá tiếp những tầng nghĩa ẩn sâu trong văn bản. Tôi bắt gặp trong tập sách này những niềm đồng cảm giữa người bình thơ và nhà thơ, như những chia sẻ chiêm nghiệm, xin được trích đôi dòng: “Đến Mây trắng, không khí hồ hởi tin yêu Nắng mênh mông trong mắt chúng tôi cười, Tôi xin làm một con tằm như lắng lại. Cả tập thơ man mác một nỗi buồn mây trắng với những trăn trở, suy tư về thế sự, về những diễn biến phức tạp của đời sống. Không phải nhà thơ đã đi vào tuổi mây trắng mà vì bên cạnh những cái được lớn lao chúng ta có những cái mất không nhỏ” (Lời bình tập Mây trắng của Lệ Thu), còn đây là những lời dành cho tập Bóng trúc (Văn Trọng Hùng): “Thơ Văn Trọng Hùng là tiếng nói của đời sống, vì cuộc sống mà có. (…) Chí ít cũng là những ước mong mình được sống thực là mình. Tất cả những nét đó như từ trong tâm hồn cốt cách của nhà thơ bộc lộ một cách tự nhiên qua những bài thơ của anh”. Với các bài thơ Trương Chi (Quang Vĩnh Khương), Giấc mơ hoa ban trắng (Mai Thìn), Cảm quê (Tăng Hữu Thơ)… cũng có những khoảnh khắc đồng điệu như vậy! Người làm thơ có những tri âm, còn gì quý hơn!

Không chỉ vậy, người viết cũng tỏ ra ưu ái với những cây bút trẻ, có phát hiện động viên quý báu. Chẳng hạn những lời bình dành cho nhà thơ trẻ Ngô Liêm Khoan: “Ngô Liêm Khoan có cách nói riêng của mình, anh không chỉ phê phán mà rất thể tất trong cách nhìn nhận vấn đề. Chính những tâm hồn già cỗi, những gương mặt vô hồn kia cũng có nỗi đau riêng của nó. Còn gì xót xa bằng khi ‘chợt nhận ra mình từ những cánh đang rơi’. Muốn giữ mà không giữ nổi như một sự giằng co trên vết trượt dài. Là cách nhìn thấu đáo của một người cầm bút” (Lời bình Giọt mưa giữa nắng). Hay như việc nhặt ra những câu thơ tứ thơ hay trong tập thơ Nguyên Tiêu của Hội VHNT Bình Định của các tác giả Phổ Đồng, Vũ Đình Thung…, tác giả để lại lời bình thật tâm đắc: “Lời thơ bình dị đến trong sáng như buột miệng nói ra. Tất cả đều lặng lẽ ở bên ngoài, bên trong nén chặt, biết bao mất còn, tàn úa, lớn lên…là quy luật tất yếu của đời sống. với nỗi mừng, niềm vui, nỗi buồn, khắc khoải…bao nhiêu tâm trạng. Để rồi tất cả đọng lại một mùi hương bất tử với thời gian.” (bình Lặng lẽ của Vũ Đình Thung)

Đồng thời với việc thẩm thơ, thưởng thơ, làm sang cho thơ vẫn là một thái độ sòng phẳng thẳng thắn trong những bài trao đổi của thầy, khi phê những câu thơ, những cách đối xử với thơ thiếu trân trọng, cùng với những băn khoăn từ góc nhìn của một thầy giáo dạy Văn lâu năm có lương tâm với nghề nghiệp. Điều đó như một phản hồi từ phía nhà trường với người biên soạn chương trình, sách giáo khoa, cũng là việc làm cần thiết vì quyền lợi học sinh.

Bình thơ để giãi bày thái độ sống đắm đuối với thơ, để tiếp tục chuyển tải những suy ngẫm bình giá đến với thế hệ sau, khi bản thân thầy từ lâu đã là một ông giáo hồi hưu, đó cũng là một lựa chọn để luôn tự làm mới mình, để giữ tâm hồn mãi được thanh xuân của nhà giáo ưu tú Trương Tham! Trân trọng cảm ơn thầy!

Quy Nhơn, tháng 3 năm 2010

  • Trần Hà Nam  

(*) (Thơ & bình thơ của nhà giáo ưu tú Trương Tham - NXB Hội Nhà văn 2009)

In trang Gửi phản hồi

CÁC TIN KHÁC >>
13 điều ít biết về "bảo vật thế giới" tại Văn Miếu  (12/03/2010)
Cả thế giới sẽ đến Việt Nam cùng vào bếp!  (12/03/2010)
Sôi nổi phong trào khiêu vũ ở ngoại thành  (12/03/2010)
Nhạc điện tử: “Thực đơn” âm nhạc mới của giới trẻ  (11/03/2010)
Huy động nhiều nguồn lực xã hội  (11/03/2010)
Lông ngông sóng tình (*)  (11/03/2010)
Ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực trong lễ hội  (10/03/2010)
Báo mạng sẽ không còn miễn phí  (10/03/2010)
Bia tiến sĩ trở thành Di sản tư liệu thế giới  (10/03/2010)
Khai mạc Hội thi Tiếng hát hay karaoke 2010  (10/03/2010)
Múa trong tĩnh lặng   (09/03/2010)
Phim chiến tranh "The Hurt Locker" đoạt giải Oscar  (08/03/2010)
Tình thơ  (08/03/2010)
Quyền lực nữ giới đang thống trị Hollywood?  (07/03/2010)
Nhiều nhưng thiếu...  (07/03/2010)